ក្នុងលំហស្ថាបត្យកម្មនៃប្រាសាទ Khmer Nam Bộ រូបភាពនៃរូបសំណាកយក្សដ៏ធំមហិមា និងមានទឹកមុខដ៏កាចសាហាវ ដៃកាន់លំពែងឈរយាមខ្លោងទ្វារវត្ត បានក្លាយជាលក្ខណៈពិសេសសម្រាប់ខាងវប្បធម៌ដ៏លេចធ្លោផងដែរ។
រូបភាពយក្សតែងត្រូវបានគេចម្លាក់ជាហូរហែនៅតាមវត្តអារាម Khmer។
រូបភាពយក្ស មិនត្រឹមតែជាធាតុសម្រាប់ឱ្យការតុបតែងខាងស្ថាបត្យកម្មប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងបង្កប់ដោយអត្ថន័យជាច្រើនដែលទាក់ទងនឹងជំនឿ និងទស្សនវិជ្ជានៃជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជន Khmer ផងដែរ។
ក្នុងរឿងព្រេងនិទាន និងទម្រង់សិល្បៈប្រពៃណីសិល្បៈស្គរដូច៖ សិល្បៈរបាំ រូបយក្សតែងតែត្រូវបានពិពណ៌នាជាមួយនឹងកាយវិការដ៏កាចសាហាវ ភ្នែកធំ លានចង្កូមយ៉ាងវែងមុតស្រួច ។ អាស្រ័យមានរិទ្ធអំណាចពិបុព្វជាតិ និងតំណាងឱ្យកម្លាំងអានុភាពប្រឆាំងនឹងមនុស្សជាតិ យក្សបានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃអំពើអាក្រក់ និងបញ្ហាប្រឈមដែលមនុស្សត្រូវតែយកឈ្នះលើគ្រប់អំពើអាក្រក់ផ្សេងៗទាំងពួង។
យក្ស ជាអាទិទេពតែងជួយការពារព្រះវិហារ និងផ្តល់ភាពសុខសាន្តជូនសហគមន៍។
ក្រោមឥទ្ធិពលនៃព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ រូបភាពរបស់យក្សមិនត្រូវបានលុបបំបាត់ចោលនោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានកែទម្រង់ឡើងវិញ។ យោងតាមជំនឿប្រជាប្រិយ បន្ទាប់ពីទទួលបានឱវាទអំពីព្រះពុទ្ធសមណគោតម យក្សក៏បានបោះបង់ភាពកាយសាហាវរបស់ខ្លួនក្លាយជាអាទិទេពការពារអារាមដ្ឋាន និងសហគមន៍ផងដែរ។
អាស្រ័យដូច្នេះហើយ វត្តមានរបស់យក្សនៅតាមខ្លោងទ្វារវត្ត ឬនៅក្នុងទីសក្ការៈលែងបង្ហាញពីការគំរាមកំហែងទៀតហើយ ផ្ទុយទៅវិញបង្កើតអារម្មណ៍ដែលពោរពេញដោយសុវត្ថិភាពសម្រាប់ពុទ្ធបរិស័ទ និងប្រជាជនទាំងឡាយទៀតផង។ ដោយមានជំហរដ៏រឹងមាំ និងដំបងដែកក្នុងដៃផង តួអង្គយក្សត្រូវបានគេជឿថាមានភារកិច្ចការពាររាល់អំពើអាក្រក់ រក្សាភាពបរិសុទ្ធ និងសន្តិភាពនៅក្នុងភូមិស្រុកទៀតផង។
រូបចម្លាក់យក្ខីណីតំណាងឱ្យឆ្នាំរកាដែលជាសត្វមួយក្នុងចំណោមសត្វទាំង ១២ របស់ Khmer។
សម្រាប់ផ្នែកខាងសិល្បៈ រូបចម្លាក់យក្សបានបង្ហាញពីជំនាញឆ្លាក់ដ៏ប្រណិតរបស់សិប្បករKhmer។ រូបភាពនេះត្រូវបានតំណាងជាទម្រង់អ្នកចម្បាំងដ៏មានអំណាច និងអស្ចារ្យ។ មិនត្រឹមតែលេចឡើងក្នុងទម្រង់ជារូបចម្លាក់មូលប៉ុណ្ណោះទេ រូបភាពរបស់យក្សក៏ត្រូវបានរៀបបញ្ចូលយ៉ាងប៉ិនប្រសប់ទៅក្នុងស្ថាបត្យកម្មរបស់វត្តអារាម និងការតុបតែងខាងក្នុងផងដែរ។ ប្រការនេះបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីជំនឿយ៉ាងជ្រាលជ្រៅរបស់ប្រជាជន Khmer៖ អំពើល្អតែងយកឈ្នះរាល់អំពើអាក្រក់ទាំងពួង ហើយអំពើរល្អនេះដែរដែលជាកម្លាំងតែងជួយការពារមនុស្សផុតពីភាពទុក្ខលំបាកគ្រប់យ៉ាង។
របាំយក្សដែលបានសម្តែងក្នុងបណ្តាពិធីបុណ្យទានប្រពៃណី Khmer។
ដូច្នេះរូបភាពយក្សមិនមែនគ្រាន់តែជានិមិត្តសញ្ញាសម្រាប់តុបតែងប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជាសារវប្បធម៌ស្តីពីការខន្តី ជំនឿលើការផ្លាស់ប្តូរ និងតម្លៃមនុស្សជាតិដ៏ស្ថិតស្ថេរនៅក្នុងជីវិតខាងវិញ្ញាណរបស់សហគមន៍ Khmer Nam Bộ ផងដែរ៕
Danh Phạm Anh Tuấn
