មានឱកលាសបានទស្សនាវត្ត Khmer ទាំងឡាយ អ្នកណាក៏ងាយនឹងលង់អារម្មណ៍ នឹងលំហសិល្បៈដ៏ចំណាប់អារម្មណ៍នេះដែរ។ រាល់ខ្នាតបន្ទាត់នីមួយៗ គឺជាចំណុចកំពូលនៃការលះបង់ និងទេពកោសល្យ ដែលសិប្បករទាំងឡាយបានផ្ញើនូវដួងព្រលឹងខាងវិស័យសិល្បៈដ៏ក្តៅគគុករបស់ខ្លួនសម្រាប់លក្ខណៈមួយៗ។ ចម្លាក់មិនត្រឹមតែបានបង្កើតសម្រស់ខាងក្រៅប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបង្កប់នូវទស្សនវិជ្ជានៃព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីគោលគំនិតនៃការរស់នៅប្រកបដោយសុខដុមរមនារវាងមនុស្សជាតិ ធម្មជាតិ និងសកលលោកផងដែរ។
ខ្លោងទ្វារវត្តមុនីវង្សា បុប្ផារាម ត្រូវបានតុបតែងដោយក្បូរក្បាច់រចនាយ៉ាងល្អប្រណិត។
សិល្បៈចម្លាក់តាមវត្ត Khmer តែងលេចធ្លោដោយប្រព័ន្ធរូបភាពដ៏សម្បូរបែបដែលមាន៖ ព្រះពុទ្ធបដិមា ទេវតា និងបណ្តារូបសត្វតំណាងផ្សេងៗ ព្រមទាំងលំនាំធម្មជាតិដែលធ្លាប់ស្គាល់ដូចជា ផ្កាឈូក រំយោលស្បូវ ក្បាច់ភ្ញីភ្លើង និងដើមពោធិ៍។ល។ ទាំងអស់ត្រូវបានរចនាយ៉ាងស្រទន់ ដោយបម្រើទាំងគោលបំណងខាងការតុបតែង និងអត្ថន័យនិមិត្តរូបដ៏ជ្រាលជ្រៅ។ លំនាំក្បាច់អង្គរសុទ្ធសាត ព្រមទាំងលំនាំតាមលក្ខណៈប្រជាប្រិយដែលត្រូវបានអនុវត្តយ៉ាងបត់បែន ប្រកបដោយអត្តសញ្ញាណតែមួយគត់ក្នុងស្ថាបត្យកម្មវត្ត Khmer។
រូបចម្លាក់សត្វពស់នាគរាជដែលបានរចនាដ៏ស្អាតអស្ចារ្យ។
ក្នុងបរិបទនៃសង្គមសម័យទំនើប សិល្បៈចម្លាក់វត្តខ្មែរនៅតែបន្តទទួលមរតក និងអភិវឌ្ឍប្រកបដោយភាពច្នៃប្រតិដ្ឋ។ សម្រាប់រចនាបទជាច្រើនបានប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសខាងក្បាច់ចម្លាក់ និងសារធាតុចម្រុះផ្សេងៗដូចជា៖ ស៊ីម៉ង់ ឈើ និងថ្នាំព័ណ៌ដែលរក្សាបានល្អនូវលក្ខណៈប្រពៃណី។ មិនថាការសាងសង់ថ្មី ឬក៏ជួសជុលឡើងវិញនោះទេ បណ្តាវត្ត Khmer ទាំងឡាយតែងឆ្ពោះទៅដើម្បីទិសដៅនៃភាពសុខដុមរមនារវាងតម្លៃប្រពៃណី និងទំនើបទាន់សម័យផងដែរ។
រាល់ក្បាច់ចម្លាក់ដែលត្រូវបានរចនាបទប្រកបដោយអត្តសញ្ញាណជាតិមាននៅតាមវត្តអារាម Khmer ទាំងឡាយ។
ក្រៅពីតម្លៃផ្នែកខាងសោភ័ណភាព រូបចម្លាក់តាមវត្ត Khmer ទាំងឡាយក៏ជាភស្តុតាងមួយដ៏រស់រវើកសម្រាប់ខាងប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និងស្មារតីរបស់សហគមន៍ រួមចំណែកក្នុងការអភិរក្ស និងពង្រីកសាយភាយនូវវប្បធម៌ Khmer ពីមួយជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយទៀតផង៕
Danh Phạm Anh Tuấn
