ក្នុងបរិវេណវត្តព្រះពុទ្ធសាសនាទក្ខិណានិកាយ Khmer ក្រៅពីព្រះវិហារដ៏ជាទីខ្ពង់ខ្ពស់ក្រៃលែង មានស្ថាបត្យកម្មមួយទៀតដែលមានផ្ទៃដីទំហំតូច ប៉ុន្តែមានលក្ខណៈពិសេស នោះគឺហោត្រ័យ ឬហៅថា បណ្ណាល័យ។ នរះមិនត្រឹមជាទីកន្លែងសម្រាប់តម្កល់គម្ពីរព្រះវិន័យ ធម៌ប៉ុណ្ណោះទេ បណ្ណាល័យតម្កល់គម្ពីរបានចាត់ទុកជា “ព្រលឹង” សម្រាប់រក្សាប្រភពចំណេះដឹង ស្មារតីនិងវប្បធម៌របស់សហគមន៍ទាំងមូលទៀតផង។
ព្រះត្រៃបិដកក៏ត្រូវបានវត្ត Khmer ទាំងឡាយរក្សាទុកនិងថែទាំយ៉ាងប្រយ័ត្នប្រយែងក្នុងហោត្រ័យ។
តាំងពីបុរាណកាលមក ខណៈពេលបច្ចេកទេសបោះពុម្ពផ្សាយមិនទាន់លេចចេញរូបរាង បណ្ណាល័យតម្កល់គម្ពីរបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការរក្សានូវប្រព័ន្ធព្រះត្រៃបិដកដោយអក្សររបៀបបាលីបុរាណ។
អ្វីដែលគួរឱ្យតម្លៃបំផុតក្នុងលំហនោះគឺគម្ពីរស្លឹករឹតបុរាណ។ ព្រះសង្ឃ និងសិល្បករខ្មែរទាំងឡាយបានជ្រើសយកស្លឹករឹតចាស់ៗ សម្រិតសម្រាំងផ្ចិតផ្ចង់ឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលហាលឱ្យស្ងួតជាច្រើនសា បន្ទាប់មកប្រើប៊ិចដែកឆ្លាក់អក្សរនីមួយៗយ៉ាងផ្ចិតផ្ចង់ លាបទឹកខ្មៅ រួចបង្កើតបានជាគម្ពីររក្សាទុកពីជំនាន់មួយដល់ជំនាន់មួយ។
តាមពិធីប្រពៃណីនៃព្រះពុទ្ធសាសនាទក្ខិណានិកាយ Khmer មុនពេលនាំយកព្រះត្រៃបិដកចូលទៅតម្កល់ក្នុងហោត្រ័យ វត្តបានរៀបចំពិធីដង្ហែប្រទក្សិណ ៣ ជុំវិញព្រះវិហារ។
ក្នុងបរិស្ថានអាកាសធាតុក្តៅសើមមានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើន ហោត្រ័យតែងបានរចនាមានកម្រាលខ្ពស់ ឬស្ថាបត្យកម្មមានច្រើនជាន់ដោយដំបូលកោងមានឯកសណ្ធានដូចជារូបនាគរាជ - ដូចជាខែលរឹងមាំការពាររតនវត្ថុដ៏មានតម្លៃនេះរួចផុតពីសត្វកណ្តៀរនិងសំណើមផ្សិតបណ្តោយឱ្យមានការខូចខាត។
យោងតាមទស្សនៈរបស់ជនរួមរួមជាតិ Khmer ព្រះត្រៃបិដកបានគោរពយ៉ាងដាច់ខាតដូចអង្គព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធផ្ទាល់។ ហេតុដូច្នេះហើយ ហោត្រ័យបានថែរក្សាយ៉ាងប្រយ័ត្នប្រយែងបំផុត ជាទីកន្លែងសក្ការៈបន្ទាប់ពីព្រះវិហារ។ ទីកន្លែងនេះមិនត្រឹមតែជាប់ទាក់ទងនឹងសកម្មភាពសិក្សារៀនសូត្រខាងវិន័យធម៌របស់ព្រះសង្ឃប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងរក្សាទស្សនៈរស់នៅ សីលធម៌ និងរបៀបរស់នៅតាមលក្ខណៈវប្បធម៌ប្រពៃណីរបស់ជនរួមជាតិ Khmer ឆ្លងកាត់អស់រយៈកាលរាប់រយឆ្នាំទៀតផង។
ហោត្រ័យ ទីកន្លងសម្រាប់តម្កល់ព្រះត្រៃបិដក ដោយមានស្ថាបត្យកម្មដ៏ពិសេសហាក់បីដូចជាព្រះវិហារត្រូវបានបំព្រួងឱ្យតួចមកវិញ។
ឆ្លងកាត់ការប្រែប្រួលប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការផ្លាស់ប្តូរតាមពេលវេលា ទោះបីគម្ពីរស្លឹករឹតឥឡូវនេះបានធ្វើឌីជីថលភាវូបនីយកម្ម ឬបំពេញបន្ថែមដោយសម្ភារៈបោះពុម្ពផ្សាយសម័យកាលក៏ដោយ ក៏ហោត្រ័យនៅតែជារូបសញ្ញាស្ថិតស្ថេររឹងមាំ ជាភស្តុតាងសម្រាប់ស្មារតីស្រឡាញ់ការរៀនសូត្រ ការគោរពចំណេះដឹងនិងបេច្ចកទេសថែរក្សាអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌របស់ជនរួមជាតិ Khmer Nam Bộ បានផ្ទេរបន្តឱ្យគ្រប់ជំនាន់៕
Đờ Ni - Danh Điệp
