ក្នុងសិល្បៈសូនរូបសម្រាប់វត្ត Khmer Nam Bộ រូបគំនូរព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធដែលបានគូរនៅតាមជញ្ជាំងនៃព្រះវិហារ គឺជាខ្លឹមសារដ៏លេចធ្លោ និងមានតម្លៃខ្លាំងណាស់។ មិនត្រឹមជាទម្រង់សម្រាប់ឱ្យការតុបតែងលម្អខាងក្នុងព្រះវិហារប៉ុណ្ណោះទេ បណ្តាផ្ទាំងគំនូរទាំងឡាយថែមទាំងជាបានជាដំណើររឿងរ៉ាវដ៏មិនអាចកាត់ថ្លៃបានសម្រាប់អ្នកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាគ្រប់រូប ទាំងនេះបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីជីវិតខាងវិញ្ញាណ គំនិតមនុស្សធម៌ និងជំនាញសិល្បៈដ៏ពិសេសរបស់ជនរួមជាតិ Khmer។
ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ប្រោសអង្គុលិមា
ខណៈពេលដែលបានឈានជើងចូលទៅខាងក្នុងព្រះវិហារ Khmer យើងនឹងងាយស្រួលបានឃើញផ្ទាំងគំនូរធំៗនៅលើជញ្ជាំងយ៉ាងស្រស់ស្អាតដែលរំលេចដោយព័ណ៌និងទេសភាពយ៉ាងរស់រវើកទៀតផង។ ខ្លឹមសារនៃគំនូរភាគច្រើនពណ៌នាអំពីជីវិតរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធនៃយើងចាប់តាំងពីទ្រង់ប្រសូត្រហូតដល់យានចូលកាន់ព្រះមហានិព្វាន។ រាល់ដំណាក់កាលនីមួយៗនៃជីវិតរបស់ទ្រង់ត្រូវបានបង្ហាញតាមរយៈភាសាសិល្បៈដ៏សម្បូរបែប និងពោរពេញដោយអារម្មណ៍ ដែលបង្កប់ដោយសារៈសំខាន់ខាងសាសនា។
រូបភាពទ្រង់ប្រសូត្រ តែងត្រូវបានពណ៌នាជាមួយនឹងព្រះមាតា សិរីមហាមាយា ដៃម្ខាងតោងមែករាំងក្នុងគ្រាប្រសូត្រព្រះរាជកុមារសិទ្ធត្ថៈកណ្តាព្រៃព្រឹក្សាដ៏ធំល្វឹងល្វើយ។ បន្ទាប់មកគឺបណ្តាផ្ទាំងគំនូរដែលពណ៌នាពេលដែលព្រះរាជកុមារព្រះអង្គរស់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំង មុនពេលព្រះអង្គសម្រេចចិត្តលះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិមហាចក្រដើម្បីចេញទៅស្វែងរកធម៌សម្រាប់ប្រោសសត្វលោក។
.jpg)
ព្រះសមណគោតម រួមជាមួយសាវ័កទ្រង់និមន្តបិណ្ឌបាត្រ។
រូបភាពមួយក្នុងចំណោមរូបភាពដែលលេចឡើងញឹកញាប់បំផុតនៃគំនូរលើជញ្ជាំងវត្តខ្មែរគឺព្រះអង្គត្រង់យាងសាងព្រះផ្នួស និងបំពេញទុក្ករកិរិយា។ សិប្បករ Khmerទាំងឡាយបានពណ៌នាអំពីព្រះអង្គដោយរូបកាយស្គមស្គាំង ព្រះភក្ត្រដ៏ស្រពិចស្រពិល ប៉ុន្តែព្រះនេត្រពោរពេញដោយការតាំងចិត្ត។ នេះមិនត្រឹមតែជារឿងរ៉ាវនៃការលះបង់ភាពសក្ការៈប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជានិមិត្តរូបនៃឆន្ទៈសម្រាប់ការយកឈ្នះលើបញ្ហាប្រឈមដើម្បីសម្រេចបាននូវសច្ចធម៌ផងដែរ។
ជាពិសេស រូបចម្លាក់របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រងធ្វើសមាធិក្រោមដើមពោធិ ដែលត្រូវបានការពារដោយពស់នាគរាជ គឺជាប្រធានបទនិមិត្តរូបបំផុតមួយផងដែរ។ រូបភាពនេះតំណាងឱ្យជ័យជំនះខាងបញ្ញាញាណ និងសេចក្តីមេត្តាករុណាលើការល្បួង និងទុក្ខវេទនាទាំងពួងនៃជីវិត។
ក្រៅពីការពណ៌នាអំពីដំណើរខ្សែជីវិតរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ គំនូរតាមលើជញ្ជាំងក៏បានពណ៌នាអំពីអតីតជាតិរបស់ព្រះអង្គ ដែលតែងមានបំណងចង់ឱ្យសត្វលោកទាំងពួងបានរួចាកផលកម្មរៀងៗខ្លួន។ បណ្តាផ្ទាំងគំនូរមួយៗ មិនត្រឹមមានតម្លៃសម្រាប់ផ្នែកខាងសិល្បៈប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជា "មេរៀនសីលធម៌" ដែលមើលឃើញសម្រាប់សហគមន៍ផងដែរ។
ផ្ទាំងគំនូរពណ៌នាអំពីកាលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ប្រសូត្រតាមលក្ខណៈវប្បធម៌ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវទ។
រួមជាមួយតម្លៃខាងសាសនា គំនូរព្រះពុទ្ធតាមលើជញ្ជាំងក៏បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីជីវិតវប្បធម៌ និងផ្នត់គំនិតខាងសោភ័ណភាពរបស់បងប្អូន Khmer គ្រប់ជំនាន់ទៀតផង។ ចាប់ពីសំលៀកបំពាក់របស់តួអង្គ ស្ថាបត្យកម្ម និងធម្មជាតិ រហូតដល់លំនាំនៃការតុបតែង ទាំងអស់សុទ្ធតែ មានសញ្ញាសម្គាល់ពិសេសនៃវប្បធម៌ខ្មែរ។ អាចនិយាយបានថា គំនូរលើជញ្ជាំងទាំងនោះ គឺជាស្នាដៃសិល្បៈ និងជា "ការចងចាំវប្បធម៌" ដែលត្រូវបានរក្សាទុកមកជាច្រើនជំនាន់ផងដែរ៕
Danh Nguyên
